Piknik na Henging rok

Piknik na Henging rok (Peter Weir, 1975.)

Izvor: Filmske radosti
Autor: Dragan Uzelac

Kultni film reditelja Pitera Vira – „Picnic at Hanging rock“ ( 1975.), proglašen je najboljim australijskim filmom sedamdesetih godina dvadesetog veka. Autor brojnih klasika poput filmova: „Galipolje“, „Svedok“, „Društvo mrtvih pesnika“, „Zelena karta“, „Trumanov šou“ i ostali, australijski filmski umetnik Piter Vir, proistekao iz novog talasa australijskog filma sedamdesetih, postao je svetski poznat i priznat reditelj koji je slikao pobunjene ljude, neuklopljene u vlastitu sredinu, kao i odnos čoveka i modernih tehnologija.

Ranu fazu velikana filmskog stvaralaštva obeležili su nezavisni, eksperimentalni filmovi, uglavnom crne komedije, od kojih su tri postali ultimativni underground klasici: „The cars that ate Paris“ (1974.), „Piknik na Henging rok“ (1975.) i „The plumber“ (1978.).

„Piknik na Henging rok“, sniman na lokaciji u Južnoj Australiji i ruralnoj Viktoriji, na temelju romana Joan Lindsey, predstavlja film koji povezuje istinitu priču o grupi studentkinja iz ekskluzivne ženske škole koje nestaju na misteriozan način tokom školskog izleta 14. februara, na Valentinovo, 1900. godine. Čudesnom atmosferom magičnog realizma, poput zloslutnih snova koji nam izmiču, dovode do izbezumljenosti i šizofrene raspolućenosti Virovo uznemirujuće remek-delo o večnoj tajni života i svemu onome što izmiče našim zakonima racionalnog osvaja pažnju gledaoca, ostavlja bez daha i budi strepnju, jezu nemira…

Piter Vir je u svom tajnovitom remek-delu sagradio dramu čiste, hipnotičke atmosfere i misterije, vodeći gledaoca bespućima mistične, nedokučive divljine središnje Australije. Sofisticiranim duhu, pročišćene filmske umetnosti i zloslutne atmosfere, pritajenog straha i neizvesnosti, doprinose svojom magijom melodije klasične muzike, pažljivo odabrane i uklopljene sa viktorijanskom estetikom, botičelijevskim pejzažima i mlečnom fotografijom slutnje i mistike… Sve je obavijeno nemirom i neodređenošću snova, onim što se u ovitku straha samo jezivo naslućuje i odražava tenziju koja oduzima dah…

… Sve počinje i završava u vreme tačno određeno za to i na pravom mestu…

Kroz snoliku atmosferu mistične divljine Australije okupanu besmrtnim kadrovima netaknute prirode i njene neizrecive unutrašnje lepote (naročito vešto dočaranu kroz maestralnost početnih, antologijskih tridesetak minuta filma, tridesetak minuta čiste filmske poezije, pročišćene od svih nepotrebnih naslaga teatarskih i književnih atavizama na kojima se gradio film kao samostalna umetnost 20. veka) maestralnim Virovim potezima filmske kičice (nadahnjujući dodatno kompleksnost i tajnovitost čudesne setno-snolike atmosfere večnim delima klasičara muzike – od Baha i Čajkovskog do Mocarta i Betovena) pratimo sudbinski put devojaka iz koledža ka vulkanskom, stenovitom brdu ,,čija uzvišenja čekaju na njih strpljivo milionima godina“ i neodoljivo podsećaju na lica ljudi. Neodoljivo podsećaju na lica predaka ove daleke, nikad dovoljno istražene zemlje. Stenoviti Hanging rock, utonuo u imaginaciju kosmičke večnosti, okupan je mistikom čarobne lepote zanosne Zamfirove panove frule, njenom rumunskom magijom koja vas poput sudbinske tajne odvlači ka ,,tačno određenom i pravom mestu“. U kombinaciji sa nestvarnom fotografijom Russela Boyda i botičelijevskom, nevinom lepotom anđeoski čedne Mirande (tumači je neopisivo lepa Anne-Louise Lambert, Lamb – kao jagnje), plavokosog anđela čija nestvarna lepota nudi neizreciv lirski ugođaj (ugođaj kojim ovaj magični film odiše celim svojim bićem), film „Piknik na Henging rok“ pretvara se u simfoniju pokretnih slika, lepršavu romantičarsku poeziju i zanos jednog Kitsa ili Šelija.

Kontrast divljine australijske prirode i kosmičke ravnodušnosti i tajnovitosti spram ljudske krhkosti i prolaznosti , s jedne i čedne beline u koju su odenute anđeoski lepe učenice koledža i poetike njihove nevine devojačke duše žedne ljubavi i iskrenih osećanja (unutar krutog viktorijanskog sistema), s druge strane, čine ovaj nestvarni film fugom vaseljenske večnosti koja se samo srcem naslućuje i ćuti. Stilski, Vir svoj rad zasniva na delu impresionističkog, australijskog slikara Fredericka McCubbina, gradeći smelo kontrast između magičnih prirodnih lepota Australije i uznemirujućih događaja, prepunih mistike i zloslutne tame…

… Iznenađujući je broj ljudskih bića koji su bez ikakve svrhe. Iako verovatno i oni vrše neku funkciju njima nepoznatu…

Istražujući tajnu života, poeta Vir odlazi izvan zakona krutog racionalizma, slikajući duhovnost devojaka s koledža koje kroz umetnost i poeziju čeznu za oslobođenjem. Maestralni Vir vešto suprotstavlja krajnosti primitivne kulture iskonske Australije i civilizacije, prirode i modernog načina življenja, odbačenog pojedinca – stranca i društva, slobode i represije dajući uznemirujući prikaz čovekovog straha od nepoznatog… Snagu i originalnost koju je postigao ovim tajnovitim remek-delom, doseći će još jednom, par godina kasnije, crnohumornom komedijom kafkijanskog apsurda – filmom „Vodoinstalater“, čineći magiju sopstvenog umetničkog kreativnog bića nedostižnom za većinu samozvanih veličina i tzv. umetnika – bez ideje, stila ili vizije…

Autentično, više nego originalno i enigmatično, satkano pročišćenom, sofisticiranom filmskom magijom , ovo vrhunsko delo australijske kinematografije, pokazalo je svu raskoš čiste umetnosti filma, oslobođenu od svih suvišnih primesa. Pokazalo je neslućene mogućnosti senzibiliteta pokretnih slika i unutarnju potku koja tka filigranski vez, spajajući bit nekoliko umetnosti u jednu savršeno impresivnu. Prefinjeno, satkano od vrsne fotografije mističnih, tajnovitih predela ,, kraja sveta“ i vizuelne, hipersenzibilne atmosfere koja se uvlači u gledaočevu svest i podsvest, uznemirava i drži maksimalno pažnju, ovo vrhunsko ostvarenje Pitera Vira ostaje intrigantnim, gotovo nedostižnim ciljem budućih kinematografskih pokolenja. Ovim filmom neprevaziđene atmosfere Vir se upisao u knjigu besmrtnih, onih čije delo nepokolebljivo nadilazi svaki sud i prolaznost vremena.